IndexTrợ giúpTìm kiếmVietUniĐăng kýĐăng Nhập
Bài viết mới
TẬP THƠ : TAN VỠ TÌNH ĐẦU ! by nguoitruongphu Today at 12:49

GÓC NHỎ LỆ HỒNG by lehong Today at 12:26

THÊM ĐƯỜNG VÀO THƠ by lehong Today at 12:08

MỘT CHÚT TIẾU by lehong Today at 11:55

Nhớ by tth Today at 08:51

Thân chào quý huynh tỷ . lâu không gặp hì hì .... by tth Today at 08:50

Nỗi niềm by kemuonmat Today at 02:59

Bốn Trụ Luyện Đường Thi 2014 by mytutru Today at 02:55

GỬI NGƯỜI TRONG MƠ by HanSiNguyen Today at 02:01

Lễ Phục Sinh by Shiroi Yesterday at 22:36

Bánh bông lan - flan trà xanh by Shiroi Yesterday at 22:02

Những luật lệ kỳ quái nên nhớ khi ra nước ngoài by Shiroi Yesterday at 21:18

Hơn 3.000 bài thơ tình Phạm Bá Chiểu by phambachieu Yesterday at 20:21

BÔNG LÚA LƯNG CÒNG by Trần BÌnh Yesterday at 17:21

Thẩn thơ thời sự by thanhsingle Yesterday at 16:40

LAN VÀ THƠ ĐVTC by buixuanphuong09 Yesterday at 14:49

HỎI VU VƠ by Phương Nguyên Yesterday at 10:00

Góc Đời_Thơ by TiCa NXH Yesterday at 08:51

LAN HOÀNG THẢO GIẢ HẠC by Bảo Minh Trang Yesterday at 04:51

LAN HOÀNG THẢO THƠM by Bảo Minh Trang Yesterday at 04:28

Thơ Nguyên Anh by Nguyên Anh Fri 18 Apr 2014, 14:41

TỰ SỰ by HongKhanh Fri 18 Apr 2014, 08:25

Thơ Dzạ Lữ Kiều by dza lu kieu Thu 17 Apr 2014, 15:01

HOA CHUÔNG by Bảo Minh Trang Thu 17 Apr 2014, 14:37

TÌNH BUỒN by lehong Thu 17 Apr 2014, 11:57

Hình Mytt 2014 by mytutru Thu 17 Apr 2014, 08:59

Thơ Kẻ Si Tình by yeuemmuathu Thu 17 Apr 2014, 01:41

Chiếc nón bài thơ by Gió Bụi Wed 16 Apr 2014, 23:18

Nhắn Tin by Shiroi Wed 16 Apr 2014, 20:01

Đường từ mía lau by thanhsingle Wed 16 Apr 2014, 15:15

Tự điển
* Tự Điển Hồ Ngọc Đức



* Tự Điển Hán Việt
Hán Việt
Thư viện nhạc phổ
Tân nhạc ♫
Nghe Nhạc
Cải lương, Hài kịch
Truyện Audio
Âm Dương Lịch
Ho Ngoc Duc's Lunar Calendar
Share | 
 

 Hát Xẩm

Xem chủ đề cũ hơn Xem chủ đề mới hơn Go down 
Tác giảThông điệp
Shiroi



Tổng số bài gửi: 16926
Registration date: 22/11/2007

Bài gửiTiêu đề: Hát Xẩm   Mon 15 Mar 2010, 22:37

Hát Xẩm




Xẩm là một loại hình dân ca của miền Bắc Việt Nam, phổ biến ở đồng bằng và trung du Bắc Bộ. "Xẩm" cũng còn được dùng để gọi những người hát xẩm - thường là người khiếm thị đi hát rong kiếm sống và do đó hát xẩm còn có thể coi là một nghề.

Truyền thuyết về nguồn gốc
Theo truyền thuyết, đời nhà Trần, vua cha Trần Thánh Tông có hai hoàng tử là Trần Quốc Toán và Trần Quốc Đĩnh. Do tranh giành quyền lực nên Trần Quốc Đĩnh bị Trần Quốc Toán hãm hại, chọc mù mắt rồi đem bỏ giữa rừng sâu. Tỉnh dậy, hai mắt mù loà nên Trần Quốc Đĩnh chỉ biết than khóc rồi thiếp đi. Trong mơ bụt hiện ra dạy cho ông cách làm một cây đàn với dây đàn làm bằng dây rừng và gẩy bằng que nứa. Tỉnh dậy, ông mò mẫm làm cây đàn và thật lạ kỳ, cây đàn vang lên những âm thanh rất hay khiến chim muông sà xuống nghe và mang hoa quả đến cho ông ăn. Sau đó, những người đi rừng nghe tiếng đàn đã tìm thấy và đưa ông về. Trần Quốc Đĩnh dạy đàn cho những người nghèo, người khiếm thị. Tiếng đồn về những khúc nhạc của ông lan đến tận hoàng cung, vua vời ông vào hát và nhận ra con mình. Trở lại đời sống cung đình nhưng Trần Quốc Đĩnh vẫn tiếp tục mang tiếng đàn, lời ca dạy cho người dân để họ có nghề kiếm sống.[1] Hát xẩm đã ra đời từ đó và Trần Quốc Đĩnh được suy tôn là ông tổ nghề hát xẩm nói riêng cũng như hát xướng dân gian Việt Nam nói chung. Người dân lấy ngày 22 tháng 2 và 22 tháng 8 âm lịch làm ngày giỗ của ông. Trung tâm Phát triển Nghệ thuật Âm nhạc Việt Nam thuộc Hội Nhạc sĩ Việt Nam đã lập ra một giải thưởng mang tên Trần Quốc Đĩnh nhằm tôn vinh, hỗ trợ các nghệ nhân, nghệ sĩ, nhà sưu tầm, nghiên cứu, nhà báo có công lao, đóng góp cho lĩnh vực âm nhạc truyền thống và trao giải lần đầu tiên năm 2008.

Theo chính sử thì vua Trần Thánh Tông không có hoàng tử tên Đĩnh hay Toán. Thái tử con vua Thánh Tông tên là Khảm, sau lên ngôi là vua Nhân Tông; một người con nữa là Tả Thiên vương. Vì vậy nguồn gốc hát xẩm là dựa trên thánh tích chứ không truy được ra trong chính sử.[2]

Nhạc cụ

Bộ nhạc cụ đơn giản nhất để hát xẩm chỉ gồm đàn nhị và sênh. Nhóm hát xẩm đông người có thể dùng thêm đàn bầu, trống mảnh và phách bàn. Có tài liệu cho rằng đàn bầu khởi thuỷ là nhạc cụ đặc trưng của hát xẩm, sau do đàn nhị dễ chơi hơn và có âm lượng tốt hơn (phù hợp với chỗ đông người) nên thường được sử dụng.[3] Để thay cho đàn nhị truyền thống, có thể dùng đàn gáo. Đây là loại đàn được phát triển từ đàn nhị nhưng to và dài hơn, thích hợp khi đệm cho giọng trầm. Sênh dùng đệm nhịp cho hát xẩm có thể là sênh sứa (gồm hai thanh tre hoặc gỗ) hoặc sênh tiền (có gắn thêm những đồng tiền kim loại để tạo âm thanh xúc xắc). Ngoài ra, đàn đáy, trống cơm, sáo và thanh la cũng có thể hiện diện trong hát xẩm.

Phân loại và làn điệu

Xẩm có hai làn điệu chính là xẩm chợ và xẩm cô đào. "Hát xẩm chợ, điệu hát mạnh, những tiếng đệm, tiếng đưa hơi đều hát nổi tiếng bằng lời hát chính và đệm đàn bầu hay nhị với sênh phách; còn hát xẩm cô đào thì điệu hát dịu dàng hơn, những tiếng đệm và tiếng đưa hơi lẫn vào lời chính, cốt giúp cho có nhiều dư âm và bắt khúc được dễ dàng. Hát xẩm cô đào đệm đàn đáy và sênh phách, không dùng đàn bầu và nhị."[4]. Ngoài ra xẩm còn sử dụng nhiều làn điệu dân ca của vùng đồng bằng Bắc Bộ khác như trống quân, cò lả, hát ví, ru em, quan họ, chèo,... hoặc ngâm thơ các điệu bồng mạc, sa mạc[5]. Các làn điệu dân ca khác khi được dùng trong hát xẩm đã được "xẩm hoá" theo phong cách đặc trưng của xẩm. Trên thực tế, cách gọi tên các loại xẩm không phải theo làn điệu mà theo một số tiêu thức khác:

  • * Tên bài xẩm nổi tiếng: xẩm thập ân (theo tên bài xẩm ca ngợi công đức của cha mẹ), xẩm anh Khoá (theo tên bài thơ được hát theo điệu xẩm Tiễn chân anh Khoá xuống tàu của Á Nam Trần Tuấn Khải)...
  • Theo mục đích, nội dung bài xẩm: xẩm dân vận (được chính quyền khuyến khích sáng tác để tuyên truyền, vận động quần chúng)...
  • Theo môi trường biểu diễn: ngoài xẩm chợ và xẩm cô đầu (hay còn gọi là xẩm nhả tơ, xẩm ba bậc, xẩm nhà trò, xẩm huê tình) sau này còn có một dòng xẩm của Hà Nội gọi là xẩm tàu điện thường được hát trên tàu điện.
  • Miền Trung và miền Nam cũng có thể loại hát xẩm tuy khác ngoài Bắc. Xẩm miền Trung lấy bài bản từ ca Huế trong khi mền Nam gọi là "nói thơ" chẳng hạn như "nói thơ Lục Vân Tiên".[6]


Ca từ

Ca từ của xẩm chủ yếu là thơ lục bát, lục bát biến thể có thêm các tiếng láy, tiếng đệm cho phù hợp với làn điệu. Nội dung của các bài xẩm có thể mang tính tự sự như than thân trách phận; nêu gương các anh hùng, liệt sỹ hay châm biếm những thói hư, tật xấu... hoặc trữ tình. Những bài thơ thường được diễn ca trong hát xẩm: thơ Nguyễn Khuyến, Tản Đà, Nguyễn Bính...

Hát xẩm ngày nay

Từ khi ra đời cho đến giữa thế kỷ 20, hát xẩm được nhiều người khiếm thị sử dụng làm nghề kiếm sống nơi bến đò, chợ búa hay lang thang trên những nẻo đường... Họ tổ chức thành các phường hội để truyền nghề và giúp đỡ lẫn nhau trong đời sống. Vào cuối năm 1954 đầu 1955, để chống lại việc người dân miền Bắc di cư vào miền Nam sau Hiệp định Genève, chính quyền Việt Nam Dân chủ Cộng hoà đã tập trung nhiều nhóm hát xẩm (gồm nhiều nghệ nhân xẩm của các vùng Ninh Bình, Nam Định, Hải Dương, Bắc Giang, Hà Nội...), cử người viết bài và đến các vùng duyên hải phía Bắc biểu diễn nhằm vận động nhân dân không di cư. [7] Sau đó, khi Hội Người mù được thành lập, những người hát xẩm được dạy nghề về thủ công và chuyển sang sống bằng nghề mới này nên xẩm dần vắng bóng. Hát xẩm hiện nay chỉ đôi khi xuất hiện trên sóng phát thanh, sân khấu như một tiết mục văn nghệ thuần túy do những diễn viên chuyên nghiệp biểu diễn chứ hát xẩm không còn tồn tại với hình thái xã hội vốn có của nó. Gần đây, khi công tác sưu tầm, nghiên cứu, bảo tồn dân ca được chú trọng, các nghệ nhân hát xẩm hiếm hoi còn lại như bà Hà Thị Cầu đã được tổ chức truyền lại cho thế hệ sau loại hình dân ca này. Sau mấy chục năm gián đoạn, ngày 29 tháng 3 năm 2008 (22 tháng 2 âm lịch), lễ giổ tổ nghề hát xẩm cũng đã được phục hồi và tổ chức một cách trọng thể tại Quốc tử giám, Hà Nội. Thời gian gấn đây, được sự đồng ý của Sở Văn hoá, du lịch và thể thao Hà Nội cùng với sự tài trợ của một số doanh nhiệp; các nghệ sĩ Xuân Hoạch, Văn Ty, Thanh Ngoan, Đoàn Thanh Bình thường tổ chức các buổi biểu diễn nghệ thuật hát xẩm vào tối thứ bảy hàng tuần tại truớc cổng chợ Đồng Xuân, quận Hoàn Kiếm trong khuôn khổ các hoạt động văn hóa nghệ thuật tiến tới kỷ niệm 1000 năm Thăng Long - Hà Nội.

Những nghệ nhân, nhà nghiên cứu

* Nghệ nhân hát xẩm: Vũ Đức Sắc (Hà Nội), Thân Đức Chinh (Bắc Giang), NSUT Hà Thị Cầu (Ninh Bình), Nguyễn Văn Khôi (Hà Tây), Minh Sen, Tô Quốc Phương (Thanh Hoá)...
* Nhà nghiên cứu: Vũ Ngọc Phan, Trần Văn Khê, Trần Việt Ngữ, Hoàng Kiều, Thao Giang...



Chú thích

1. ^ http://www.vnmedia.vn/print.asp?newsid=124538
2. ^ Trần Việt Ngữ. "Hát Xẩm, loại ca nhạc đặc biệt của người mù Việt Nam". Di sản văn hóa dân gian. Hà Nội: Hội văn nghệ dân gian Việt Nam, 1992. Trang 76.
3. ^ Bàn về sênh và phách trong hát cô đầu truy cập ngày 22 tháng 4 năm 2008
4. ^ Vũ Ngọc Phan, Tr.408.
5. ^ Từ điển bách khoa toàn thư Việt Nam
6. ^ Trần Văn Khê. Du ngoạn trong âm nhạc truyền thống Việt Nam. TP HCM: nxb Trẻ, 2004. tr 144-5
7. ^ Bài trả lời phỏng vấn của nhà nghiên cứu xẩm Trần Việt Ngữ truy cập ngày 23 tháng 4 năm 2008.


(theo wikipedia)
_______________________________________





NGHỆ THUẬT HÁT XẨM


Xẩm có thể nói là loại hình âm nhạc kể chuyện bám sát văn học dân gian, nội dung đề cập đến những vấn đề của đời sống nhất so với các loại hình âm nhạc dân gian khác như ca trù, chầu văn, chèo… Phần lớn phần lời của các bài xẩm là do các nghệ sĩ xẩm tự chế, là những tự sự về thân phận của mình, nỗi khổ của những người nghèo khó, cảnh đời ngang trái. Hay có những chuyện vui nhẹ nhàng, hóm hỉnh, mang tính chất châm biếm các thói hư tật xấu, lên án những hủ tục, tố cáo tội ác của kẻ áp bức, thống trị. Có thể coi những người hát xẩm là những người kể chuyện rất tài ba.

Hát xẩm thường tụ nhau thành những nhóm nhỏ từ 2 - 3 hoặc 4 người, gồm vợ chồng, con cái, hoặc anh em, bè bạn... Trong số này, trưởng nhóm thường là người cầm đàn bầu - hoặc nhị, hồ - tự chơi, tự đệm và hát chính. Những người khác đều phải biết chơi tối thiểu một nhạc cụ. Điều đáng nói là trên sân khấu của nghệ thuật hát xẩm thường cùng lúc diễn ra ba công việc: biểu diễn, sáng tác và truyền nghề. Khi một người được tuyển chọn tham gia với nhóm hát, ông trưởng nhóm phải huấn luyện cho người đó chơi nhạc cụ hoặc cách hát xướng, cách phổ thơ, soạn thơ... suốt cả quá trình biểu diễn.

Các làn điệu chính của Hát xẩm gồm có: xẩm chợ, chênh bong, riềm huê, ba bậc, phồn huê, hò bốn mùa, hát ai, thập ân. Sau này, khi người hát xẩm ở thôn quê lên các thành thị hát kiếm sống (đặc trưng là Hà Nội) mới sáng tạo thêm các làn điệu mới như xẩm tàu điện, bến xe(thực ra đây cũng không thể liệt vào làn điệu của xẩm được), chỉ là các nghệ sĩ dựa trên các lối hát cũ mà hát nhanh lên, bóng bẩy hơn để phù hợp với không gian sống sôi động, và hát xẩm những bài thơ nổi tiếng thời đó để phục vụ một lớp người có trình độ học vấn ở thành thị, và dùng các chỗ mình hay biểu diễn mà gọi cái lối hát mới đó.


ST


Về Đầu Trang Go down
Shiroi



Tổng số bài gửi: 16926
Registration date: 22/11/2007

Bài gửiTiêu đề: Xẩm chợ   Wed 01 Sep 2010, 22:51


Hát Xẩm Chợ - Hà Thị Cầu

01. Lời giới thiệu - Hà Thị Cầu
02. Xẩm Huê Tình - Hà Thị Cầu
03. Xẩm Thập Âm - Hà Thị Cầu
04. Sáng cả đêm rằm - Hà Thị Cầu
05. Trương Chi - Hà Thị Cầu
06. Rễ lười - Hà Thị Cầu
07. Giọt nước cánh bèo - Hà Thị Cầu
08. Ngược đời - Hà Thị Cầu




Về Đầu Trang Go down
Shiroi



Tổng số bài gửi: 16926
Registration date: 22/11/2007

Bài gửiTiêu đề: Hát xẩm   Wed 01 Sep 2010, 22:57

Hát Xẩm - Hà Thị Cầu

01. Thập Ân
02. Nhời nay
03. Anh Khoa
04. Thuốc Phiện
05. Đất nước cánh bèo


Về Đầu Trang Go down
Shiroi



Tổng số bài gửi: 16926
Registration date: 22/11/2007

Bài gửiTiêu đề: Xẩm Hà Nội   Mon 06 Sep 2010, 18:05

Xẩm Hà Nội










Về Đầu Trang Go down
Lão Nông



Tổng số bài gửi: 2
Registration date: 27/09/2012

Bài gửiTiêu đề: Re: Hát Xẩm   Thu 27 Sep 2012, 11:00

Bạn Shiroi ơi, mềnh dzô play hoặc download đều bị báo là vượt bandwith, bạn coi lại dùm với nha.
Về Đầu Trang Go down
 

Hát Xẩm

Xem chủ đề cũ hơn Xem chủ đề mới hơn Về Đầu Trang 
Trang 1 trong tổng số 1 trang

Permissions in this forum:Bạn không có quyền trả lời bài viết
daovien.net :: ♪ THẾ GIỚI ÂM NHẠC ♪ :: Âm điệu quê hương :: Nhạc cổ truyền-