Trang ChínhTrợ giúpTìm kiếmVietUniĐăng kýĐăng Nhập
Bài viết mới
Tìm hiểu về Tử thần - Sứ giả của cái chết by Trà Mi Today at 00:43

CHUYỆN NGHỀ .. by Trà Mi Yesterday at 22:48

Thơ Hoàng Liên Sơn by Hoàng Liên Sơn Yesterday at 22:47

Hồi ký 'Một Cơn Gió Bụi' của Trần Trọng Kim by Trà Mi Yesterday at 22:37

Thơ Nguyễn Thành Sáng by Nguyễn Thành Sáng Yesterday at 22:22

KIM DUNG GIỮA ĐỜI TÔI - VŨ ĐỨC SAO BIỂN by Trà Mi Yesterday at 22:10

Sau 50 Năm Đọc Lại Quốc Văn Giáo Khoa Thư (GS Trần Văn Chi) by Trà Mi Yesterday at 21:59

Càng yêu nhau thì càng dễ béo by Trà Mi Yesterday at 21:50

THỨ BẢY BUỒN! by Trà Mi Yesterday at 21:46

Ghi danh tham gia lớp thơ Đường Luật by Trà Mi Yesterday at 21:40

Truyện dã sử võ hiệp kỳ tình - Ái Hoa by Trà Mi Yesterday at 21:35

Truyện xưa - Ái Hoa by Trà Mi Yesterday at 21:29

Quốc Văn Giáo Khoa Thư by Trà Mi Yesterday at 21:25

SỰ TÍCH GIÀY CAO GÓT. by Ai Hoa Yesterday at 10:04

Hoa gieo tứ tuyệt 3 by buixuanphuong09 Yesterday at 03:45

Bộ sưu tập Côn trùng by buixuanphuong09 Yesterday at 03:26

GÓC NHỎ LỆ HỒNG by lehong Yesterday at 02:34

MỘT CHÚT TIẾU by lehong Yesterday at 02:26

LỜI TRONG BỨC TRANH by mytutru Yesterday at 00:06

Tỉ TM ơi by Trăng Mon 22 Oct 2018, 20:25

Trí thức miền Nam sau 75 by Trà Mi Mon 22 Oct 2018, 20:00

Chưa “về” còn quậy by buixuanphuong09 Mon 22 Oct 2018, 08:16

Dân công sở không nên làm điều này by Trà Mi Sun 21 Oct 2018, 23:45

Sài Gòn & Những tên đường by Trà Mi Sun 21 Oct 2018, 23:17

Tập Mỗi Ngày by mytutru Sun 21 Oct 2018, 11:48

Thế giới Tình yêu by nguoidienviyeunguoi Sun 21 Oct 2018, 06:56

TÌNH BUỒN by lehong Sat 20 Oct 2018, 21:47

Thơ Thanh Trắc Nguyễn Văn toàn tập by thanhtracnguyenvan Sat 20 Oct 2018, 16:27

Thân chào quý huynh tỷ . lâu không gặp hì hì .... by vancali96 Sat 20 Oct 2018, 09:11

So Sánh Hà Nội-Sài Gòn by Trà Mi Fri 19 Oct 2018, 20:52

Tự điển
* Tự Điển Hồ Ngọc Đức



* Tự Điển Hán Việt
Hán Việt
Thư viện nhạc phổ
Tân nhạc ♫
Nghe Nhạc
Cải lương, Hài kịch
Truyện Audio
Âm Dương Lịch
Ho Ngoc Duc's Lunar Calendar
Đăng Nhập
Tên truy cập:
Mật khẩu:
Đăng nhập tự động mỗi khi truy cập: 
:: Quên mật khẩu
Share | 
 

 7 câu thành ngữ tục ngữ ai cũng quen dùng nhưng toàn bị sai

Xem chủ đề cũ hơn Xem chủ đề mới hơn Go down 
Tác giảThông điệp
Trà Mi

avatar

Tổng số bài gửi : 1951
Registration date : 01/04/2011

Bài gửiTiêu đề: 7 câu thành ngữ tục ngữ ai cũng quen dùng nhưng toàn bị sai   Mon 17 Sep 2018, 09:26

Thành ngữ - tục ngữ vốn là những câu nói rất quen thuộc được nhiều người trong chúng ta sử dụng hàng ngày. Tuy nhiên, rất nhiều câu đã bị "tam sao thất bản" qua thời gian, và lâu dần chúng ta đã quen miệng dùng mà không hề hay biết








KHUYẾT, THEO TRÍ THỨC TRẺ
Về Đầu Trang Go down
Trăng

avatar

Tổng số bài gửi : 730
Registration date : 23/04/2014

Bài gửiTiêu đề: Re: 7 câu thành ngữ tục ngữ ai cũng quen dùng nhưng toàn bị sai   Mon 17 Sep 2018, 12:41

Hồi đó T có tiết dự giờ, bài Các vùng chức năng của não bộ, đến chức năng tiểu não là điều khiển sự thăng bằng, mà khi uống rượu hay khi sử dụng chất kích thich sẽ ức chế hoạt động của tiểu não làm người mất thăng bằng, cứ chân nam đá chân XIÊU, sau này biết nói sai ,vậy mà thanh tra ko nhận ra đó tỉ
Về Đầu Trang Go down
Trà Mi

avatar

Tổng số bài gửi : 1951
Registration date : 01/04/2011

Bài gửiTiêu đề: Re: 7 câu thành ngữ tục ngữ ai cũng quen dùng nhưng toàn bị sai   Tue 18 Sep 2018, 08:00

Trăng đã viết:
Hồi đó T có tiết dự giờ, bài Các vùng chức năng của não bộ, đến chức năng tiểu não là điều khiển sự thăng bằng, mà khi uống rượu hay khi sử dụng chất kích thich sẽ ức chế hoạt động của tiểu não làm người mất thăng bằng, cứ chân nam đá chân XIÊU, sau này biết nói sai ,vậy mà thanh tra ko nhận ra đó tỉ

TM hổng biết sau này có ai tìm ra chữ nam chữ xiêu có ý khác mà phản biện lại nữa hông, Trăng đọc tiếp nhen study
Về Đầu Trang Go down
Trà Mi

avatar

Tổng số bài gửi : 1951
Registration date : 01/04/2011

Bài gửiTiêu đề: Re: 7 câu thành ngữ tục ngữ ai cũng quen dùng nhưng toàn bị sai   Tue 18 Sep 2018, 08:20

MỌC ĐUÔI TÔM hay VỌC NIÊU TÔM ?

HOÀNG TUẤN CÔNG


Gà giai đoạn mọc đuôi tôm

Câu tục ngữ "Vắng chủ nhà, gà mọc đuôi tôm" không xa lạ với người Việt. Trong khi hầu hết mọi người đều hiểu đúng, dùng đúng theo nghĩa bóng, thì nghĩa đen của nó lại làm tốn nhiều giấy mực của các nhà nghiên cứu. Cái đuôi tôm của con gà liên quan gì đến ông chủ, mà khiến nó phải đợi “vắng chủ nhà” mới “mọc” ra? Sự vô lý ngự trị câu tục ngữ khiến người ta nghi ngờ tính chính xác của văn bản.

Một số nhà nghiên cứu đã ngả theo hướng thay đổi hình thức câu tục ngữ thành: Vắng chủ nhà gà vọc niêu tôm, sục niêu tôm hoặc vọc niêu cơm, mọc râu tôm, vọc mang tôm...để nghe cho có lý:

- “Từ điển thành ngữ, tục ngữ Việt Nam”, nhóm Vũ Dung giải thích: “Vắng chủ nhà gà sục niêu tôm. x. Vắng chúa nhà gà vọc niêu tôm (vọc: thò tay, chân vào vào quấy, bới) không người cai quản, dễ làm bậy, tha hồ tự do thoải  mái; Không người cầm chịch, quản lý, mọi việc đều lộn xộn lung tung”.

-“Từ điển thành ngữ tục ngữ Việt Nam” GS Nguyễn Lân viết: “Chúa vắng nhà gà vọc niêu tôm (hoặc gà mọc đuôi tôm) Chê những kẻ làm liều khi không có người cai quản”.

-“Từ điển tục ngữ Việt” của Nguyễn Đức Dương sau khi đưa ra bản: "Vắng chủ nhà gà mọc đuôi tôm”, hướng dẫn xem “Vắng chủ nhà gà vọc niêu tôm” và chú thích: "Chắc là vọc niêu chứ chẳng phải mọc đuôi, nhưng đã bị chép lầm".

-“Thành ngữ tục ngữ lược giải”  của Nguyễn Trần Trụ: “Vắng chúa nhà gà vọc niêu tôm: Chủ nhà đi vắng thì việc trông coi cửa nhà sơ sót khiến cho gà vào tận trong nhà vọ niêu tôm mà ăn. Ý nói chủ nhà đi vắng thì đầy tớ, người trong nhà làm càn, phá phách”.

-“Tục-ngữ lược giải” (Lê Văn Hoè): “Vắng chúa nhà gà mọc đuôi tôm: Vắng chúa nhà đến con gà không được yên ổn, bọn đầy tớ nghịch-ngợm đem đuôi tôm chắp vào đuôi con gà. Ý nói chủ đi vắng thì đầy tớ làm tướng. Cũng có người bảo câu này nói sai. Chính ra là: “Vắng chủ nhà gà vọc niêu tôm”, nghĩa là chủ nhà đi vắng thì việc trông coi nhà cửa sơ sót, khiến cho gà vào tận trong nhà vọc niêu tôm mà ăn”.

-Trong “Tục ngữ Việt Nam” nhóm Chu Xuân Diên ghi nhận cả hai dị  bản: “Vắng chúa nhà, gà vọc niêu tôm (hoặc mọc đuôi tôm)”. Vì sách chỉ sưu tầm, tập hợp nên nhóm biên soạn không giải thích ý nghĩa câu tục ngữ.

-"Tục ngữ Mường Thanh Hóa"-Cao Sơn Hải đưa ra dị bản: "Vắng chủ nhà gà vọc mang tôm" (mang tôm là phần đầu hồi, giáp với nóc của chái nhà)

Nhìn chung, khi chưa tìm được lời giải cho "mọc đuôi tôm" thì "vọc niêu tôm" hoặc “vọc niêu cơm”, "vọc mang tôm", có thể tạm chấp nhận được. Và thực tế, các nhà ngữ học gần như đã thống nhất với dị bản và cách giải thích này.

Tuy nhiên, suy cho kỹ, các kiểu "vọc", "sục" nói trên đều không ổn.

Niêu tôm không phải là thứ mồi gà ưa thích, mở nắp xoong cũng không phải là lối kiếm ăn của loài gia cầm. Nếu có, chỉ là tình cờ chúng nhảy lên rồi làm đổ, lật úp nồi niêu xuống đất mà thôi.

Với dị bản "niêu cơm" cũng vậy. Con gà đã làm bật được nắp niêu cơm ra, nó đâu dừng ở “vọc”, mà mổ ăn cho bằng hết, hoặc canh tung tóe. Trong khi chữ "vọc" lại hoàn toàn không miêu tả động tác mổ, bới của con gà. Người ta chỉ nói "chuột vọc", (chuột dùng chân hoặc răng nhấm thử), có khi không ăn mà chỉ làm mất dấu đĩa thức ăn. "Việt Nam tự điển": "Vọc: vầy, mó. Vọc tay vào, vọc bùn; đồ ma vọc. (Văn liệu : Hoài hồng ngâm cho chuột vọc, Hoài hạt ngọc cho ngâu vầy)". Như vậy, "vọc" là động tác nhẹ nhàng, không mang nghĩa phá phách.

Chữ "sục" lại chỉ mõm con chó ăn vụng, vục đầu, sục mõm vào nồi chứ không phải gà.

Với dị bản "Vọc mang tôm" cũng vậy, chữ "vọc" không chỉ động tác con gà canh, bới chỗ đầu chái nhà. Hơn nữa, với một chỗ khuất lấp như vậy, kể cả ông chủ ở nhà, thì con gà nó vẫn canh bới được như thường.

Vậy bây giờ phải hiểu như thế nào? Chúng tôi cho rằng, hình thức đúng của câu tục ngữ vẫn là “Vắng chủ nhà; gà mọc đuôi tôm”.

Xưa kia, nông dân thường nuôi gà ổ. Sau khi nở, gà con theo mẹ kiếm ăn. Khoảng thời gian này, mẹ gà chăm sóc đàn con rất cẩn thận. Vì đàn con, gà mẹ sẵn sàng liều mình chống lại những mối đe dọa, như chó, mèo, diều hâu, quạ...Mẹ gà dạy đàn con biết cách tìm mồi, nhận biết những mối nguy hiểm; vừa bới đất, vừa nghe ngóng, nếu thấy nguy hiểm, lập tức phát tín hiệu cố..ố...qu..ác...qu...ác báo động, rồi tục...tục "thu quân". Gà con dù đang mải mê ở đâu, nghe tiếng cảnh báo cũng chạy vội, chui hết vào đôi cánh gà mẹ. Có chú gà nào đùa nghịch chọi nhau, liền bị gà mẹ mổ nhẹ cho vài cái "nhắc nhở" thế là "giải tán" ngay. Lỡ chú nào lạc mẹ, thì nháo nhác, tiếng kêu dài chiếp....chiếp rất thảm thiết, chừng nào tìm được mẹ mới thôi (thành ngữ Nháo nhác như gà lạc mẹ). Cứ thế, cả gia đình gà quây quần ấm áp bên nhau thật bình yên, trật tự.


Gà con chưa mọc đuôi tôm, luôn được gà mẹ che chở
Ảnh sưu tầm trên mạng

Khoảng hơn một tháng sau nở, lông cánh gà con phát triển đã phủ gần kín hai bên hông. Cái đuôi nhú lên tí xíu hôm nào, nay cũng đã dài, chìa ra, khum khum hệt cái đuôi (con) tôm. Khi gà con mọc đuôi tôm cũng là lúc (theo bản năng), gà mẹ xua đuổi, bắt đàn con phải tự lập, để gà mẹ chuẩn bị bước vào lứa sinh đẻ mới. Trước kia, gà mẹ săn sóc, bảo vệ, yêu thương đàn con bao nhiêu, thì bây giờ, nó dửng dưng, vô tình bấy nhiêu. Nếu con nào (do thói quen) vẫn chạy theo, sẽ bị  mẹ gà đánh đuổi, mổ thật lực, kêu choe chóe.



Gà mới bắt đầu nhú đuôi tôm, vẫn theo mẹ, nhưng chẳng bao lâu nữa, chúng sẽ sống hoàn toàn tự lập và dĩ nhiên, sẽ không còn trật tự nữa. Ảnh st trên mạng

Thế là, anh em nhà gà con bắt đầu cuộc sống tự lập: đi kiếm ăn mà không có gà mẹ theo kèm.

Sau vài ngày đầu nháo nhác, đàn gà con bắt đầu mạnh dạn hơn. Chúng vẫn giữ thói quen đi ăn theo bầy và rất hiếu động. Cả bầy chui luồn mọi xó xỉnh, hết ngoài vườn đến trong nhà; từ gầm giường, xó tủ đến bồ thóc, thúng gạo đều bị chúng bới móc, vừa chạy nhảy vừa kêu chiêm chiếp, ăn một phá phách mười, làm cho mọi thứ đảo lộn tứ tung lên. Ăn, chơi chán thì chúng quay ra đánh chọi nhau chí chóe mà chẳng có mẹ gà nào can thiệp. (Câu "Gà cùng một mẹ chớ hoài đá nhau" chính là nói gà con thời kỳ này).



Gà mọc đuôi tôm gây gổ, đánh lộn nhau. Ảnh ST trên mạng

Như vậy, lũ trẻ con khi vắng chủ nhà, (chủ gia đình-bố mẹ ) và gà mọc đuôi tôm, gà mới tách mẹ đều có điểm giống nhau: nghịch ngợm, phá phách, tha hồ trêu chọc, đánh đấm nhau mà không bị ai trách mắng, quở phạt. Đây cũng là nhận thức tâm lý bọn trẻ và lũ gà con mới lớn theo kinh nghiệm của dân gian.



Loại gà mọc đuôi tôm này mà phá thì phải biết. Ảnh ST trên mạng

Từ trước tới nay, câu “Vắng chủ nhà, gà mọc đuôi tôm”, bị hiểu lầm có mối quan hệ nhân quả theo kiểu: "Vắng chủ nhà, (thì, nên) gà mọc đuôi tôm"; "Vắng chủ nhà, (thì, nên) mà vọc niêu cơm/tôm"; “Vắng chủ nhà, (thì, nên) gà bới bếp”; Tuy nhiên, theo chúng tôi, câu tục ngữ đang xét lại có mối quan hệ so sánh:  bọn trẻ vắng chủ nhà cũng (nghịch ngợm phá phách) giống như lũ gà con mọc đuôi tôm (khi tách mẹ). Đây là kết cấu theo kiểu: "Cơm chín tới, cải vòng (ngồng-ngòng)  non, gái một con, gà nhảy ổ đẻ", hay "Nhất quỷ, nhì ma, thứ ba học trò"; "Gái một con, thuốc ngon nửa điểu". Ấy chính là những giai đoạn đặc biệt của các sự vật, hiện tượng được tục ngữ đặt cạnh nhau để dùng cái này liên tưởng, so sánh với cái kia.

Như vậy "Vắng chủ nhà, gà mọc đuôi tôm"  được diễn giải: Tình trạng (trẻ) vắng chủ nhà (thì cũng giống như) gà con (giai đoạn) mọc đuôi tôm, và hiểu là: Trẻ con phá phách nghịch ngợm nhất là lúc vắng chủ nhà, bố mẹ; gà con hiếu động, quấy phá nhất là lúc mọc đuôi tôm, tách mẹ.

Về sau, câu tục ngữ được hiểu theo nghĩa rộng hơn, nhằm ám chỉ tất cả những hành động, việc làm quá tự do phóng túng, khi không có sự hiện diện, cai quản của người đứng đầu./.

Hoàng Tuấn Công/2014
Về Đầu Trang Go down
Trà Mi

avatar

Tổng số bài gửi : 1951
Registration date : 01/04/2011

Bài gửiTiêu đề: Re: 7 câu thành ngữ tục ngữ ai cũng quen dùng nhưng toàn bị sai   Wed 19 Sep 2018, 07:49

Về bài "7 câu thành ngữ, tục ngữ ai cũng quen dùng, nhưng toàn bị sai"

HOÀNG TUẤN CÔNG

Tuần qua, mạng xã hội chia sẻ, tranh cãi sôi nổi về bài "7 câu thành ngữ tục ngữ ai cũng quen dùng, nhưng toàn bị sai" (Kênh14.vn tham khảo từ sách "101 câu chuyện về chữ nghĩa"-Đỗ Đăng Lưu-NXB Giáo dục-2004, sau đây gọi tắt K14). Nhiều bạn đọc gửi thư, đề nghị chúng tôi đưa ra nhận xét.

Theo chúng tôi, hầu hết các phương án "sửa sai" không có gì mới, ngược lại đã được từ điển (Nhóm Vũ Dung, Nguyễn Như Ý...) ghi nhận từ những năm 1990-1993. Điều đáng nói, cách giải thích của từ điển và K14 chưa hoàn toàn thuyết phục, có câu "bò lành đánh bò què".

1."Ướt như chuột lột"


K14: "chỉ một người bị ướt lướt thướt, quần áo dính chặt vào người, giống hình ảnh một con chuột lội từ dưới nước lên."

Dị bản này có được "Việt Nam tự điển" và "Từ điển thành ngữ và tục ngữ Việt Nam" của Nhóm Vũ Dung, "Từ điển thành ngữ Việt Nam" của nhóm Nguyễn Như Ý ghi nhận. Theo Nguyễn Như Ý, "lột" cũng có nghĩa là "lụt" vì hai âm U và Ô có thể hoán đổi, tương ứng với nhau (nhưng không thấy sách dẫn chứng cụ thể).

Đ gọi là "lội" thì đâu có bị ướt hết? Bởi vậy, theo chúng tôi, dị bản "chuột lụt" sát nghĩa hơn. Khi lụt trắng đồng, chuột từ hang hốc lóp ngóp bò lên các bờ bái, toàn thân ướt sũng, run lẩy bẩy. "Chuột lụt" còn là chuột bị người ta săn bắt bằng cách đổ đầy nước vào hang hốc, khi không chịu nổi nó mới lử khử chui ra, ướt nhèm, bết bát tưởng chừng sắp chết. Thành ngữ không chỉ mô tả ướt nói chung, ướt nhiều mà gợi tả bộ dạng (bị) ướt mà trông rất nhếch nhác, thảm hại. Ấy là cái ướt sũng của người bị mưa dập, gió vùi, ngoài ý muốn.


Bộ dạng thảm hại của con chuột bị ướt do mưa lụt

2."Dùi đục chấm mắm cáy"

K14: dùi đục "không có ý nghĩa", mà phải là "bầu dục", vì "Bầu dục là món ngon, nhưng lại chấm mắm cáy-thứ nước chấm "xoàng", chỉ sự kết hợp không hài hòa, bất cân xứng."

Nhóm Vũ Dung cũng giải thích mắm cáy là món "xoàng". Tuy nhiên, theo chúng tôi, cách giải thích này chưa chính xác. Vì "xoàng" đơn giản như muối trắng mà hợp thì vẫn ngon chứ? Đúng ra là không biết thưởng thức: Bầu dục có mùi hơi nồng, khắm, đem chấm với mắm cáy cũng vừa kháy vừa nồng thì còn gì là ngon nữa? (có câu "Chủng chẳng như bầu dục mắm cáy" là vậy). Ấy là sự thiếu tinh tế, quê mùa, "chặt to, kho mặn" theo cả nghĩa đen và nghĩa bóng (cách ăn và mặc phản ánh sự trình độ văn minh, hiểu biết của con người)

Cũng không nên vì món "bầu dục" mà vứt "dùi đục" đi.

"Dùi đục" ám chỉ sự thô kệch, cục cằn, bốp chát, quen dùng sức mạnh ("Ai đem dùi đục đi hỏi vợ"; "Bàn tay dùi đục"). Còn mắm cáy đồng nghĩa với món dân dã, rẻ tiền, kém sang trọng ("Ăn thịt bò lo ngay ngáy, ăn mắm cáy ngáy kho kho"). Bởi vậy, "Dùi đục mắm cáy", hay "Dùi đục chấm mắm cáy" là cách nói chế giễu sự cục cằn, quê kệch, thô lỗ "toàn phần" mà thôi.

Thành ngữ đôi khi không có nghĩa đen trong thực tế mà chỉ là cách nói ngoa dụ (vd "Chẻ sợi tóc làm tư", "Râu ông nọ cắm cằm bà kia"). Bởi vậy, theo chúng tôi, không nên khẳng định "Bầu dục chấm mắm cáy" là bản duy nhất đúng và triệt tiêu, loại trừ dị bản "Dùi đục chấm mắm cáy."

3."Cao chạy xa bay"

K14: "Xa chạy cao bay" mới đúng, vì "ai có thể chạy cao?". Điều đó không sai.
Thành ngữ gốc Hán có câu "Cao phi viễn tẩu-高飛遠走-Bay cao, chạy xa. Nguyễn Du cũng viết "Liệu mà xa chạy cao bay, Ái ân ta có ngần này mà thôi" (Kiều). Hay cổ ngạn: "Thiện ác đáo đầu chung hữu báo, cao phi viễn tẩu dã nan đào-善惡到頭終有報,高飛遠走也難逃-Thiện ác cuối cùng cũng sẽ báo, bay cao chạy xa cũng khó thoát".

Ngoài nghĩa: tìm đường thoát khỏi nơi nguy hiểm càng xa, càng tốt, thì thành ngữ còn được hiểu: kẻ (nào đó) đã đào thoát biệt tăm biệt tích rồi. Bởi vậy, không nên vì "xa chạy" mà bỏ dị bản "cao chạy". Thành ngữ Việt còn có câu "Chạy đằng trời" (không chạy thoát được; chỉ chạy đằng trời mới thoát); "Tìm đằng trời" (không thể tìm được; chỉ có nước lên trời mới tìm được). Thế nên, "Cao chạy, xa bay" là cách nói nhấn mạnh, hài hước, ý chỉ (nó) đã trốn biệt tăm, không để lại chút vết tích nào. Thế nên, cái "phi logic" của "cao chạy" có thể chấp nhận được, thậm chí là hay trong lối nói ngoa dụ của dân gian.

4."Râu ông nọ cắm cằm bà kia"

K14: nghĩa gốc là "Dâu ông nọ chăn tằm bà kia", ý chỉ  lợi dụng những thứ thuộc về người khác để làm lợi cho mình".

Chúng tôi chưa thấy sách vở nào ghi nhận dị bản này. Nhưng nếu có cũng thiếu căn cứ để khẳng định nó là hình thức ban đầu của "Râu ông nọ cắm cằm bà kia", bởi cả nghĩa đen và nghĩa bóng, từ ngữ, âm đọc đều ít liên quan. Thành ngữ "Râu ông nọ cắm cằm bà kia" là dân gian cố tình tạo ra vô lý (đàn bà đâu có râu mà lắp vào) để chỉ sự nhầm lẫn, lắp ghép, lộn xộn, không chấp nhận được. Đồng nghĩa: "Ngô đầu, Sở vĩ- 吳頭楚尾-Đầu ngô đuôi sở; Đầu Ngô, mình Sở.

5."Vắng chủ nhà, gà mọc đuôi tôm"

Kênh14: "vọc niêu tôm" mới đúng.

Các  dị bản Vọc niêu tôm, vọc niêu cơm, sục niêu tôm...đã được đưa ra từ lâu. Nhưng suy cho kỹ, các kiểu "vọc", "sục" nói trên đều không ổn.

"Niêu tôm" không phải mồi gà ưa thích, mở nắp vung cũng không phải là lối kiếm ăn của gia cầm.

Nếu "niêu cơm" đã mở vung, đàn gà sẽ không dừng ở “vọc”, mà mổ ăn thực sự, canh tung tóe cho bằng hết ("Vọc" là động tác nhẹ nhàng, không có nghĩa phá phách tùm lum) Trong khi chữ "vọc" hoàn toàn không miêu tả động tác mổ, bới của con gà. Người ta chỉ nói "chuột vọc", (chuột dùng chân hoặc răng nhấm thử), còn "sục" chỉ hợp với mõm chó...

Chúng tôi cho rằng, hình thức đúng của câu tục ngữ vẫn là “Vắng chủ nhà, gà mọc đuôi tôm”.

Xưa kia, nông dân thường nuôi gà ổ. Sau khi nở, cả đàn gà con theo mẹ kiếm mồi. Mẹ gà chăm sóc đàn con rất cẩn thận, sẵn sàng liều mình chống lại các mối đe dọa, như chó, mèo, diều, quạ...Mẹ gà dạy con cách tìm mồi, nhận biết nguy hiểm; vừa bới đất, vừa nghe ngóng, nếu thấy nguy hiểm, lập tức nó phát tín hiệu cố..ố...qu..ác...qu...ác báo động, rồi tục...tục "thu quân". Gà con dù đang mải mê ở đâu, nghe tiếng cảnh báo cũng chạy vội tới, chui hết vào đôi cánh gà mẹ. Có chú gà nào đùa nghịch chọi nhau, liền bị gà mẹ mổ cho vài cái là "giải tán" ngay. Chú nào lạc mẹ thì nháo nhác, kêu chiếp....chiếp rất thảm thiết, chừng nào tìm được mẹ mới thôi (Nháo nhác như gà lạc mẹ). Cả "gia đình gà" quây quần ấm áp bên nhau thật bình yên, trật tự.

Khoảng hơn một tháng sau nở, cái đuôi gà con nhú lên khum khum hệt cái đuôi (con) tôm. Khi gà con mọc đuôi tôm cũng là lúc (theo bản năng), gà mẹ xua đuổi, bắt đàn con phải tự lập, bước vào lứa sinh đẻ mới. Nếu con nào vẫn chạy theo, sẽ bị  mẹ gà đánh đuổi, mổ thật lực, kêu choe chóe. Trước kia, gà mẹ săn sóc, bảo vệ, yêu thương đàn con bao nhiêu, thì bây giờ, nó dửng dưng, vô tình bấy nhiêu (dân gian gọi là "gà bỏ con"). Thế là, anh em nhà gà con bắt đầu cuộc sống tự lập: đi kiếm ăn mà không có gà mẹ theo kèm.


Gà đã mọc đuôi tôm, không còn đi ăn theo mẹ và cực kỳ phá phách

Sau vài ngày đầu nháo nhác, đàn gà con bắt đầu mạnh dạn hơn. Chúng vẫn giữ thói quen đi ăn theo bầy và rất hiếu động. Cả bầy chui luồn mọi xó xỉnh, hết ngoài vườn đến trong nhà; từ gầm giường, xó tủ đến bồ thóc, thúng gạo đều bị chúng bới móc, vừa chạy nhảy vừa kêu chiêm chiếp, ăn một phá phách mười, làm cho mọi thứ đảo lộn tứ tung lên. Ăn, chơi chán thì chúng quay ra đánh chọi nhau chí chóe mà chẳng có mẹ gà nào "can thiệp". (Câu "Gà cùng một mẹ chớ hoài đá nhau" chính là nói gà con thời kỳ này).

Như vậy, lũ trẻ con khi vắng chủ nhà, vắng bố mẹ và gà mọc đuôi tôm, gà mới tách mẹ đều có điểm giống nhau: nghịch ngợm, phá phách, tha hồ trêu chọc, đánh đấm nhau mà không bị ai trách mắng, quở phạt. Đây cũng là nhận thức tâm lý bọn trẻ và lũ gà con mới lớn theo kinh nghiệm của dân gian.

Trước đây, câu “Vắng chủ nhà, gà mọc đuôi tôm”, bị hiểu lầm có mối quan hệ nhân quả theo kiểu: “Vắng chủ nhà, (thì) gà bới bếp”. Tuy nhiên, câu tục ngữ đang xét lại có mối quan hệ so sánh:  tình trạng vắng chủ nhà cũng giống như gà mọc đuôi tôm, (theo kiểu: "Cơm chín tới, cải ngồng  non...") Ấy chính là những giai đoạn đặc biệt của các sự vật, hiện tượng được tục ngữ đặt cạnh nhau để dùng cái này liên tưởng, so sánh với cái kia.

Như vậy "Vắng chủ nhà, gà mọc đuôi tôm"  được diễn giải: Tình trạng vắng chủ nhà (thì cũng giống như) gà (giai đoạn) mọc đuôi tôm, và hiểu: Trẻ con phá phách nghịch ngợm nhất là lúc bố mẹ vắng nhà ; gà con hiếu động, quấy phá nhất là lúc mọc đuôi tôm, tách mẹ.

Về sau, câu tục ngữ được hiểu theo nghĩa rộng hơn, nhằm ám chỉ tất cả những hành động, việc làm quá tự do phóng túng khi không có sự hiện diện, cai quản của người lớn tuổi, hoặc người đứng đầu.

6."Ra ngô  ra khoai"


K14: câu đúng là "Ra môn ra khoai", "vốn dùng để phân biệt những thứ gần giống nhau. Nhưng ngô với khoai thì hoàn toàn khác biệt, không thể nhầm lẫn".

Đúng vậy, Từ điển của Nhóm Vũ Dung cũng đã ghi nhận, giải thích "Ra môn ra khoai" và đưa thêm các dị bản: "Ra ngô ra khoai";"Ra ngô ra kê", "Ra măng ra rươi". Chúng tôi cho rằng, những dị bản của "Ra môn ra khoai", "Ra ngô ra kê" không hẳn là dùng sai, mà có nghĩa: phải làm rõ ràng, với cả những thứ vốn khác nhau, nhưng ai đó đã cố tình lẫn lộn; cái nào ra cái đó, rõ ràng như ngô với khoai, rươi với măng.

7."Chân nam đá chân chiêu"


K14: phải là "chân đăm", vì "đăm" là bên phải. Đúng vậy, "đăm" hay "chăm" trong tiếng Việt cổ (Mường ngày nay vẫn dùng) nghĩa là bên phải.

Như vậy, trong số 7 câu thành ngữ tục ngữ mà K14 sửa lại vì cho rằng dùng sai, thì duy nhất câu này xác đáng. Tuy nhiên, nó cũng đã được Nhóm Vũ Dung ghi nhận và giải thích từ những năm đầu chín mươi của thế kỷ trước.

Hoàng Tuấn Công/13/11/2015

Về Đầu Trang Go down
 
7 câu thành ngữ tục ngữ ai cũng quen dùng nhưng toàn bị sai
Xem chủ đề cũ hơn Xem chủ đề mới hơn Về Đầu Trang 
Trang 1 trong tổng số 1 trang

Permissions in this forum:Bạn không có quyền trả lời bài viết
daovien.net :: VƯỜN VĂN :: BIÊN KHẢO, BÌNH LUẬN THƠ VĂN-