Trang ChínhTrợ giúpTìm kiếmVietUniĐăng kýĐăng Nhập
Bài viết mới
HOA GIEO TỨ TUYỆT 2 by buixuanphuong09 Today at 16:09

THƠ THỬ NGHIỆM - Hansy by Hansy Today at 14:41

NHỮNG ÁNG BÌNH THƠ - Hansy by Hansy Today at 14:41

HÀO HÙNG SỬ VIỆT by Hansy Today at 14:40

Giáo dục thời Việt Nam Cộng Hòa by buixuanphuong09 Today at 14:31

Bài toán vui by Trà Mi Today at 14:05

Thơ Nguyễn Thành Sáng by Nguyễn Thành Sáng Today at 12:07

Văn Thanh Trắc Nguyễn Văn (toàn tập) by thanhtracnguyenvan Today at 11:05

Ở không by Ai Hoa Today at 09:46

GÓC NHỎ LỆ HỒNG by lehong Yesterday at 18:23

TÌNH BUỒN by lehong Yesterday at 18:16

Thân chào quý huynh tỷ . lâu không gặp hì hì .... by Hansy Yesterday at 16:25

Tự Điển Tạng Kinh by mytutru Yesterday at 15:15

Kinh Vi Diệu Pháp by mytutru Yesterday at 08:14

Cảm Cười...chơi by nguoidienviyeunguoi Yesterday at 07:47

Luật An Ninh Mạng? by tvqm Yesterday at 02:58

Mục Lục Chân Lý by mytutru Sat 16 Jun 2018, 20:52

Dòng Thơ Bảy Chữ Tám Câu - Nguyễn Thành Sáng by lehong Fri 15 Jun 2018, 20:32

TÌNH ANH ĐÃ CẠN? by Phương Nguyên Fri 15 Jun 2018, 10:08

Đặc Khu Kinh Tế? by tvqm Fri 15 Jun 2018, 05:37

Thơ Thanh Trắc Nguyễn Văn toàn tập by thanhtracnguyenvan Thu 14 Jun 2018, 20:57

Chưa “về” còn quậy by buixuanphuong09 Thu 14 Jun 2018, 06:19

Những Đoá Từ Tâm - Thơ Tình Yêu, Tình Nước by Việt Đường Thu 14 Jun 2018, 01:55

Kệ Thái Bình by mytutru Wed 13 Jun 2018, 12:48

Truyện dã sử võ hiệp kỳ tình - Ái Hoa by Ai Hoa Wed 13 Jun 2018, 07:36

Truyện nay - Ái Hoa by Ai Hoa Wed 13 Jun 2018, 07:32

Công thức bơ - gơ gà cơ bản nhất tại gia by samluu444 Tue 12 Jun 2018, 11:46

BÁN ĐẤT by tvqm Mon 11 Jun 2018, 05:15

Những Đoá Từ Tâm by Việt Đường Mon 11 Jun 2018, 04:34

Thế giới Tình yêu by nguoidienviyeunguoi Sat 09 Jun 2018, 07:00

Tự điển
* Tự Điển Hồ Ngọc Đức



* Tự Điển Hán Việt
Hán Việt
Thư viện nhạc phổ
Tân nhạc ♫
Nghe Nhạc
Cải lương, Hài kịch
Truyện Audio
Âm Dương Lịch
Ho Ngoc Duc's Lunar Calendar
Đăng Nhập
Tên truy cập:
Mật khẩu:
Đăng nhập tự động mỗi khi truy cập: 
:: Quên mật khẩu
Share | 
 

 Trí Tuệ Trong Phật Giáo

Xem chủ đề cũ hơn Xem chủ đề mới hơn Go down 
Tác giảThông điệp
mytutru

avatar

Tổng số bài gửi : 8147
Registration date : 08/08/2009

Bài gửiTiêu đề: Trí Tuệ Trong Phật Giáo    Fri 26 Jan 2018, 10:47



TRÍ TUỆ TRONG PHẬT GIÁO
Hoang Phong
Nhà xuất bản Phương Đông 2010

PHẦN I
CÁC BÀI VIẾT CỦA HOANG PHONG

TRÍ TUỆ TRONG PHẬT GIÁO

Trí tuệ Phật giáo là một khái niệm rất quan trọng vì đó là cứu cánh của toàn thể việc tu tập, tuy nhiên khái niệm này lại thường hay bị lạm dụng và hiểu sai.
Mục đích của bài viết này là cố gắng nêu lên một vài đặc tính khác biệt giữa Trí tuệ Phật giáo và trí thông minh thông thường, sau đó sẽ trình bày một số định nghĩa về Trí tuệ tìm thấy trong kinh sách nêu lên tính cách phức tạp của khái niệm này trên phương diện thuật ngữ và sau đó là các cách giải thích rất đa dạng tùy theo các tông phái và học phái.

Trong phần kết luận sẽ xin đề nghị một thí dụ nhỏ về cách ứng dụng lý thuyết vào đời sống hằng ngày.
Trí tuệ trên phương diện thuật ngữ
Chữ "Trí tuệ" hay "Tuệ giác" thì tiếng Phạn gọi là Jnana (Xá-na), tiếng Pali là Nana, tiếng Tây tạng là Yé shes.

Chữ Jnana trong tiếng Phạn có nghĩa là "sự hiểu biết", chữ Yé shes trong tiếng Tây tạng có nghĩa là "sự hiểu biết chủ yếu".
Các ngôn ngữ Tây phương dịch chữ Jnana là Sagesse (tiếng Pháp) hoặc Wisdom (tiếng Anh).
Cụ Đoàn Trung Còn trong quyển Phật Học Từ điển có đề nghị dịch chữ Trí tuệ là "Science".
Dịch như thế có vẻ sát nghĩa hơn vì chữ science có gốc tiếng La tinh là scientia, chữ scientia do chữ scire mà ra, và chữ scire có nghĩa là "hiểu biết".
Nói chung thì chữ science (mà người ta thường dịch là khoa học) có nghĩa là một "hệ thống hiểu biết mạch lạc liên quan đến các sự kiện, các vật thể hay biến cố chịu chung một số quy luật nào đó mà người ta có thể kiểm chứng được bằng các phương pháp thực nghiệm".
Theo cách định nghĩa ấy thì chữ Science gần với ý nghĩa của chữ Trí tuệ hơn là các chữ Sagesse và Wisdom.
Trí tuệ còn gọi là Tuệ hay Trí huệ. Trí là quán thấy, huệ là hiểu rõ.
Trên phương diện tổng quát Trí tuệ có nghĩa là sự hiểu biết minh bạch và tường tận, và nếu dựa theo cách định nghĩa như thế thì Trí tuệ cũng không khác với trí thông minh bao nhiêu. Tuy nhiên theo quan điểm Phật giáo thì Trí tuệ hoàn toàn khác với trí thông minh thông thường, sự khác biệt đó sẽ được trình bày chi tiết trong các phân đoạn dưới đây.
Theo quan điểm của Phật giáo thì Trí tuệ có nhiều cầp bậc từ thấp đến cao, và trong một cấp bậc nào đó có thể tạm gọi là cao nhất của sự hiểu biết thì Trí tuệ còn được gọi là Bát nhã (tiếng phạn là Prajna, tiếng Pali là Panna, tiếng Tây tạng là Shes rab).
* Đối với chữ Bát nhã thì người Tây phương không dịch nữa mà giữ nguyên gốc tiếng Phạn là Prajna.
Một vài đặc tính của trí thông minh
Như chúng ta đã thấy trong phần trình bày trên đây thì ngôn từ hay thuật ngữ chỉ là những quy ước giúp vào việc trao đổi sự hiểu biết giữa con người với nhau.
Sự hiểu biết hay khả năng cảm nhận và diễn đạt của mỗi cá thể con người trước những hiện tượng thuộc môi trường chung quanh được gọi là "trí thông minh", và tất cả mọi người đều có cái trí thông minh như thế.
Tuy nhiên vì trí thông minh phát sinh từ kinh nghiệm cảm nhận của ngũ giác đối với ngoại cảnh và lệ thuộc vào các điều kiện giáo dục cho nên trí thông minh rất khác biệt nhau giữa các cá thể con người.

Đối với Phật giáo thì sự khác biệt ấy còn bắt nguồn sâu xa hơn nữa vì trí thông minh không những chỉ phát sinh từ kinh nghiệm cảm nhận của ngũ giác và sự diễn đạt của tri thức như người ta thường hiểu mà còn thừa hưởng những gì thật sâu xa trong quá khứ tức là nghiệp.
Nghiệp tác động trực tiếp đến sự vận hành của tri thức nơi mỗi cá thể và tạo ra sự khác biệt và đa dạng của trí thông minh giữa các cá thể với nhau.
Đến đây cũng xin phép được trở lại vấn đề thuật ngữ.
Trí tuệ trong tiếng Phạn gọi là Jnana, tiếng Hy lạp cổ mượn vần jna của tiếng Phạn jnana để tạo ra chữ gno, chữ gno lại biến thành "gnose" trong tiếng Pháp và "gnosis" trong tiếng Anh.
Các chữ gno, gnose hay gnosis đều có nghĩa là "sự hiểu biết".
Tóm lại sự hiểu biết hay trí thông minh nói chung là sự cảm nhận và cách diễn đạt đặc thù của con người trước những hiện tượng xảy ra chung quanh và những ảo giác và xúc cảm phát sinh trong tâm thức.
Sở dĩ gọi là đặc thù vì trí thông minh đó không giống với trí "thông minh" của súc vật.
Hãy lấy một thí dụ, trong mùa thu vừa qua khi tôi đang cuốc đất trong vườn thì có một người Pháp lớn tuổi đi ngang và bảo rằng khi nào tôi thấy những con trùn (giun đất) chui xuống những lớp đất thật sâu thì mùa đông sắp tới sẽ rất lạnh.
Khoa học không hoặc chưa chứng minh được những sự kiện như thế (?)

Tuy nhiên nếu đấy là một sự thực thì ngay cả loài côn trùng cũng có một thứ thông minh nào đó.
Trí thông minh của con người có phần khác hơn. 

Thay vì sử dụng trí thông minh của mình để hội nhập với thiên nhiên (chẳng hạn như trường hợp của con giun đất) thì con người lại dùng nó để để tác tạo ra một "cái tôi" cho mỗi cá thể để tự tách rời mình ra khỏi môi sinh.
Kết quả là mỗi cá thể tự tạo ra một thế giới riêng cho mình và đặt cái tôi của mình vào vị trí trung tâm.
Đấng sáng tạo cũng chỉ xoay quanh cái tôi ấy, dù cho vị trí của Vị ấy được đưa lên mây xanh cũng thế thôi.
* Ngoài sự sáng tạo ra một thế giới riêng trong tâm thức để tạo ra mọi thứ xúc cảm bấn loạn, từ sơ hãi, hận thù cho đến yêu thương và bám víu, thì con người còn sử dụng trí thông minh của mình để hủy hoại thiên nhiên và chế tạo khí giới có sức tàn phá lớn lao.
Chỉ có con người mới giết hại đồng loại hàng loạt, các cuộc chiến diệt chủng không bao giờ chấm dứt trong lịch sử nhân loại.
Con người cũng rất khôn ngoan, nghĩ ra mọi thứ mưu mộ và kỹ thuật thật tinh vi để áp đặt quan điểm của mình hay để lường gạt lẫn nhau nhân danh những lợi ích "tập thể" hay chỉ vì những tham vọng cá nhân.
Trong một lãnh vực nhỏ hẹp hơn thì con người cũng biết sử dụng trí thông minh để sáng chế ra các phương pháp xử tử "nhân đạo" nhất. Trong cuộc sống hằng ngày con người cũng nhờ vào trí thông minh để tìm ra mọi cách nhục mạ và đối xử tàn tệ với nhau.
Trí thông minh quả thật đã giúp cho con người trên một khía cạnh nào đó tạo ra một thế giới kinh hoàng đầy lo âu và sợ sệt.
Tóm lại sức sáng tạo của trí thông minh xuyên qua cái tôi hay cái ngã là nguồn gốc trực tiếp hay gián tiếp mạng lại đủ mọi thứ khổ đau, con người không hề ý thức được điều này mà còn xem trí thông minh là một niềm hãnh diện nữa.

Trí thông minh theo ý nghĩa vừa được mô tả không phải là Trí tuệ theo quan điểm Phật giáo.
Trí thông minh như đã được trình bày trên đây trực tiếp thừa hưởng những gì do nghiệp mang lại, tuy nhiên không hẳn chỉ có những nghiệp xấu như vừa được trình bày trên đây, mà còn có những thứ nghiệp lành giúp cho con người biết yêu thương nhau, tạo ra trong lòng mình những xúc cảm của từ bi, hiển hiện ra trên thân xác bằng những ngôn từ khả ái và những cử chỉ nhân từ để an ủi và giúp đỡ đồng loại đang lâm vào cảnh khổ đau và khốn cùng.
Có những thứ nghiệp là những hạt giống nở ra những cánh hoa của lòng nhân ái và sự sáng suốt hướng chúng ta vào những gì cao cả hơn hầu mang lại một ý nghĩa nào đó cho sự sống này và gieo những hạt giống mới cho tương lai.
Trí thông minh đó sẽ mang chúng ta ngày càng gần hơn với Tri tuê.

Vậy Trí tuệ là gì ?
Trí tuệ Phật giáo có phải là một cách xử thế hay không
Trong các thời kỳ cổ đại, những hiện tượng và biến cố thiên nhiên, chẳng hạn như sự xoay vần của mặt trời, đêm tối, sấm chớp, chết chóc, thiên tai... 

àm phát sinh và nhen nhúm trong đầu người tiền sử một chút sợ sệt và từ sự sợ sệt đó đã nảy sinh một chút ý niệm nào đó về tôn giáo.
* Khi xã hội được hình thành thì trước những cảnh khó khăn của sự sống, con người dần dần ý thức được sự cần thiết của một hệ thống đạo đức hầu giúp tránh bớt những phiền toái trong nếp sống tập thể.
Nếu tôn giáo tượng trưng cho một thứ xúc cảm hướng vào một sức mạnh cứu rỗi từ bên ngoài thì các nền đạo đức lại dựa vào một số nguyên tắc thuộc lãnh vực lý trí và những kinh nghiệm thực tiễn trong cuộc sống tập thể.
Phật giáo không phải là một tôn giáo phát sinh từ sự sợ sệt thiên nhiên và cũng không phải là một hệ thống đạo đức nhắm vào việc kiến tạo một trật tự xã hội như vừa được trình bày trên đây, vì thế mà ý nghĩa của Trí tuệ không dính dáng hay liên hệ gì với hai trường hợp vừa kể.

Trí tuệ Phật giáo là một khả năng, một phẩm tính của tâm thức, tượng trưng cho một sự hiểu biết, nhưng là một sự hiểu biết chuyên biệt, được định hướng rõ rệt, nhờ vào sự rèn luyện và tu tập mà có.
Có thể nói là Trí tuệ cũng là một thể dạng của trí thông minh, nhưng thể dạng đó chỉ có thể đạt được bằng sự học hỏi giáo lý trong Đạo Pháp, hỗ trợ bởi một lối sống tinh khiết và các kỹ thuật tập luyện chuyên cần, chẳng hạn như việc thiền định.
Nói một cách khác thì trí thông minh thông thường hàm chứa một sức mạnh và một tiềm năng bộc phát, tỏa rộng ra khắp hướng, thích nghi với môi trường chung quanh, giống như cây rừng và cỏ dại, trong khi đó Trí tuệ là hoa thơm và quả ngọt.
Định nghĩa của Trí tuệ theo giáo lý nhà Phật
Chúng ta đã thấy sự khác biệt giữa trí thông minh và Trí tuệ trên khía cạnh tổng quát và giờ đây hãy thử phân tích chi tiết hơn về ý nghĩa của Trí tuệ trong Phật giáo xem sao.
Đối với Phật giáo Nam tông, Trí tuệ được định nghĩa như là một sự hiểu biết căn bản và chủ yếu mang tính cách minh bạch và đúng đắn gọi là "Chính kiến" (tiếng Pali: Samma-ditthi), tức là "con đường" thứ nhất trong Bát chính đạo.
Trước hết chính kiến tượng trưng cho sự hiểu biết mạch lạc, sâu xa về ý nghĩa của Tứ diệu đế, sau đó nhờ vào thiền định chính kiến có thể vượt khỏi ranh giới của tư duy tức là sự vận hành của tri thức để nắm bắt trực tiếp được hiện thực phi nhị nguyên.
Đối với Phật giáo Bắc tông thì khái niệm "Trí tuệ" được khai triển phức tạp hơn và được định nghĩa là một khả năng nhận thức căn bản, gắn liền với dòng tiếp nối liên tục của tâm thức, bản chất của nó là trống không, trong sáng và rạng ngời, giúp "nhìn thấy" hay quán nhận được bản thể đích thực và tối hậu của mọi hiện tượng.
Trí tuệ theo các định nghĩa trên đây còn được gọi là Trí tuệ thực hiện được tất cả (tout-accomplissant) hay Trí tuệ toàn năng (omniscience) hoặc Trí tuệ của Phật (tiếng Phạn: Buddhajnana).
Trí tuệ (Jnana) nói chung hoàn toàn khác biệt với trí thông minh thông thường (vijnana).
Trí thông minh thông thường tượng trưng cho quá trình vận hành "bình thường" của tri thức tức là thuộc vào bốn cấu hợp tâm thần trong số năm thứ cấu hợp gọi là ngũ uẩn tạo ra một cá thể con người.
Trí tuệ cũng không thoát ra khỏi bốn cấu hợp tâm thần nhưng không phải là một sự "vận hành bình thường" của tri thức mà là kết quả của một sự "rèn luyện chuyên cần" của tâm thức.
* Vậy chúng ta thử chọn một vài hình ảnh đơn giản để so sánh giữa trí thông minh và trí Tuệ.
Thí dụ ta lạc vào một khu rừng hoang, trong rừng có chim muông hót vang nhưng cũng có hùm beo, rắn rết. Ta vạch cành lá để cố tìm ra một lối thoát, và một lúc nào đó ta bỗng trông thấy một con đường mòn. Ta lần theo con đường mòn đó mà đi tiếp, một chập sau thì ra khỏi khu rừng, trước mặt hiện ra các thửa ruộng vuông vắn, những khu vườn cây trái, những con đê thẳng tắp, cảnh vật chan hòa ánh nắng, những áng mây trắng nhẹ trôi dưới bầu trời trong vắt. 


Khu rừng hoang không lối thoát nhưng căng tràn sức sống tượng trưng cho trí thông minh, cố gắng tìm ra con đường mòn chính là sự tu tập, quang cảnh những thửa ruộng, những khu vườn ngập nắng và bầu trời trong trẻo tượng trưng cho Trí tuệ.
Các sắc thái khác nhau của Trí tuệ  
theo Đại thừa Phật giáo
Như đã được trình bày trên đây, kinh sách Nam tông gọi Trí tuệ là Chính kiến, tức là con đường tu tập thứ nhất trong Bát chính đạo, có lẽ như thế cũng khá rõ ràng không cần phải giải thích dông dài thêm.
Đối với Bắc tông, nhất là học phái Duy thức (Vijnanavada) và theo các tập luận như Đại thừa trang nghiêm kinh luận (Mahayanasutralankara), Phật địa kinh luận (Buddhabhumisastra)..., thì Trí tuệ gồm có bốn sắc thái khác nhau :
1- Đại viên kính trí (adarsa-jnana, kinh sách Tây phương dịch là Trí tuệ giống như một tấm gương): chỉ định thể dạng hiểu biết phi lý luận của Trí tuệ, tức không còn phân biệt chủ thể và đối tượng nữa, có nghĩa là không còn một ý nghĩ nào liên quan đến chủ thể nhận biết cũng không có một ý nghĩ nào liên quan đến đối tượng được nhận biết. 


Trí tuệ ấy cảm nhận trực tiếp được cả hai bản chất tương đối và tuyệt đối của mọi hiện tượng một cách chính xác, đúng như thế, không kèm thêm bất cứ một sự diễn đạt nào của tâm thức.
Cũng nên giải thích thêm là bản chất tương đối của một hiện tượng là tính cách lệ thuộc, biến động và vô thường, bản chất tuyệt đối của nó là Tánh không.
Trí tuệ là một căn bản hay cơ sở hiểu biết tuyệt đối, trong sáng, tinh khiết và hoàn hảo, không bị hoen ố hay ô nhiễm bởi bất cứ một bóng dáng nào của dục vọng hay si mê.
Vì thế mà loại Trí tuệ như vừa mô tả trên đây được tượng trưng bằng một tấm gương lớn phản ảnh một cách trung thực và trong sáng tất cả mọi hiện tượng đúng với bản chất của chúng, không thêm bớt gì cả.
Kinh sách còn cho biết là thể dạng này của Trí tuệ chỉ có thể đạt được bằng thiền định, khi hành giả đạt được thức thứ tám là A-lại-da thức, tức là một thể dạng tương đương đạt được sau khi đã hoàn toàn thể hiện được thể dạng Định (samadhi) tức là cấp bậc thiền quán thứ tư.
2- Bình đẳng tính trí (samata-jnana, kinh sách Tây phương dịch là Trí tuệ bình đẳng): đó là khả năng cảm nhận và quán thấy tính chất bình đẳng của tất cả mọi chúng sinh trong tinh thần Đại từ bi (Mahakaruna).
Trí tuệ bình đẳng có nghĩa là không còn phân biệt người thân kẻ lạ, một chúng sinh hiền lành với một chúng sinh hung dữ, tất cả đều khơi động trong ta một lòng từ bi ngang nhau, sự khác biệt chỉ tùy thuộc vào nhu cầu, khả năng và hoàn cảnh của từng chúng sinh mà thôi.
Trí tuệ bình đẳng hiển lộ khi đạt được cấp bậc thiền quán thứ bảy, tức một thể dạng xóa bỏ được sự phân biệt giữa "cái tôi" và "người khác".
Tóm lại sự bình đẳng sẽ thể hiện giữa ta và chúng sinh cũng như giữa các chúng sinh với nhau.
Khái niệm về Trí tuệ bình đẳng còn liên quan đến một khái niệm khác nữa là Thập địa (Dasabhumi), tượng trưng cho mười giai đoạn hay mười "mảnh đất" tu tập của người Bồ tát. 

Sở dĩ gọi là "mảnh đất" vì mỗi giai đoạn tu tập là một cơ sở tích lũy tất cả những phẩm tính của người Bồ tát liên quan đến giai đoạn đó.
Mỗi mảnh đất tiêu biểu cho một cấp bậc Trí tuệ và một số phẩm tính liên hệ.
Sự kết hợp giữa Trí tuệ và các phầm tính trong từng giai đoạn sẽ giúp người Bồ tát thăng tiến tuần tự từ mảnh đất thứ nhất đến mảnh đất thứ mười.
Trong mảnh đất thứ nhất, người Bồ tát không còn chấp ngã tức là không còn bám vào cái tôi nữa, đồng thời quán thấy được thực chất của mọi hiện tượng, không còn câu nệ vào nghi thức lễ lạc, phát lộ được lòng từ bi không phân biệt.
Tất cả những phẩm tính đó mang lại sự hân hoan vô biên trong lòng người Bồ tát và cũng tượng trưng cho Trí tuệ bình đẳng và không kỳ thị.
Trí tuệ bình đẳng phát triển bắt đầu từ mảnh đất thứ nhất liên tục cho đến mảnh đất thứ mười.
Cũng xin được ghi chú thêm là khái niệm Thập địa được rất nhiều kinh sách nói đến, nếu trình bày chi tiết thì sẽ rất dài dòng, có lẽ chỉ cần tóm lược một cách khái quát là người Bồ tát sẽ đạt được Trí tuệ hoàn hảo và siêu nhiên khi bước vào mảnh đất thứ mười.
Nếu vượt qua hết mảnh đất thứ mười thì Trí tuệ của người Bồ tát sẽ giống như một tấm gương lớn.
3- Diệu quan sát trí (pratyaveksana-jnana, kinh sách Tây phương dịch là Trí tuệ phán đoán hay suy xét): là Trí tuệ giúp phân định rành mạch các đặc tính nào cá biệt cho mỗi hiện tượng và các đặc tính nào đồng nhất cho tất cả mọi hiện tượng, chẳng hạn như hình tướng là đặc tính dị biệt hay cá biệt của một hiện tượng và vô thường là đặc tính chung của tất cả mọi hiện tượng.
Trí tuệ phán đoán có hai sắc thái khác nhau: sắc thái thứ nhất là quán nhận được vô ngã của cái tôi, sắc thái thứ hai là quán nhận được vô ngã của mọi hiện tượng.
Cũng xin được nhắc thêm là sự quán thấy vô ngã của cái tôi là quan điểm chung cho cả Nam Tông và Bắc tông, trong khi đó bản tính vô ngã của tất cả mọi hiện tượng tức là của tất cả mọi sự vật và mọi biến cố là chủ trương riêng của Đại thừa.
Trí tuệ phán đoán thường được so sánh như một kho báu thu góp những gì đạo hạnh còn gọi là đà-la-ni (dharani), có nghĩa là "thâu nhiếp tất cả", giống như một đám mây tưới xuống những cơn mưa Phật pháp.
* Thí dụ như khi ta phóng nhìn vào tâm thức, thân xác và tất cả mọi hiện tượng thuộc bối cảnh chung quanh thì ta chỉ thấy vô thường xảy ra cùng khắp, không có một hiện tượng nào dừng lại và không thay đổi, tất cả đều níu kéo nhau mà chuyển động, không có gì đứng yên để cho ta bám víu.
Trí tuệ phán đoán hiển hiện trong cấp bậc thiền quán hay tri thức thứ bảy.

Đối với khái niệm về Thập địa thì Trí tuệ phán đoán phát hiện một cách ngắt quãng tức không liên tục bắt đầu từ mảnh đất thứ nhất đến thứ bảy, có thể hiểu đấy là những hiểu biết trong sáng bộc phát và đột khởi "bất thần" suốt trên đường tu tập.
4- Thành sở tác trí (krtyanusthana-jnana - kinh sách Tây phương dịch là Trí tuệ thực hiện được tất cả): là Trí tuệ thường xuyên hướng vào ước vọng mang lại sự an vui cho chúng sinh.
Trí tuệ thực hiện được tất cả phát hiện và chuyển thành hành động để thực hiện được tất cả mọi sự mong muốn và thấu hiểu được tất cả những gì nên làm và cần phải làm.
Trí tuệ thực hiện được tất cả biểu hiện cho Ứng thân (Nirmanakaya) của một vị Phật.
Đấy là một loại Trí tuệ sẳn sàng biến thành hành động vì thế nên có tính cách ngắt quãng. Trí tuệ thực hiện được tất cả sẽ đạt được khi cấu hợp tri thức liên quan đến năm giác cảm đã hoàn toàn được tinh khiết hóa, giúp cho người Bồ tát trở thành một vị Phật.
Trí tuệ trong cấp bậc Ứng thân Phật như vừa trình bày còn gọi là Trí tuệ toàn năng hay siêu nhiên, Trí tuệ này có hai thể dạng : thể dạng thứ nhất là quán nhận được hiện thực đúng như thế (suvisuddhadharmadhatu-jnana), tức là quán nhận được Tánh không của tất cả mọi hiện tượng, thể dạng thứ hai là thể dạng nắm bắt được hiện thực dù cho nó biểu hiện dưới bất cứ thể dạng nào cũng thế (yathavad vyavasthanapari-jnana).
Riêng trong tập luận Pháp số danh tập kinh dị bản (Dharmasamgraha) của Phật giáo Đại thừa thì ngoài bốn cấp bậc Trí tuệ trên đây còn mô tả thêm một sắc thái Trí tuệ nữa gọi là "Trí tuệ thuộc không gian của tất cả các hiện tượng (dharma) mang tích cách tích cực và đã được tinh khiết hóa" (suvisuddhadharmadhatu-jnana).
Thể dạng quán nhận này được xếp vào cấp bậc thứ năm tức là cấp bậc cao hơn hết của Trí tuệ và gọi là Pháp giới trí (Dharmadhatu-jnana), tức là một cấp bậc Trí tuệ siêu việt và tối thượng, tương ứng với Pháp thân (Dharmakaya) của một vị Phật.
Đối với Phật giáo Đại thừa nói chung thì muốn đạt được Trí tuệ tột cùng (cấp bậc bốn hay năm) để thành Phật thì phải mất "ba thời gian vô tận", có nghĩa là 3x10*59 mahakalpa (mỗi mahakalpa là một đại kiếp, kalpa là một kiếp, mỗi kiếp tượng trưng cho một thời gian thật dài bao gồm cả bốn giai đoạn sinh, thành, hoại, diệt của một thế giới).
Cách trình bày hay cách "phóng đại" trên đây của kinh sách ngụ ý cho biết là việc tu tập sẽ kéo dài bất tận không biết bao giờ mới thành Phật, mục đích là tập cho người tu hành khi bước vào con đường Đại thừa phải thật kiên nhẫn, không bao giờ nên trông chờ hay nghĩ đến việc sẽ "thành Phật".
Tuy nhiên việc "phóng đại" này trên một khía cạnh nào đó cũng có thể làm cho một người tu tập bình thường mất hết tự tin nơi khả năng Trí tuệ của mình.
Dầu sao đi nữa thì cũng phải hiểu rằng tu tập bất tận là lý tưởng của người Bồ tát và bên trong cái lý tưởng đó đã hiển hiện sẵn một cách kín đáo Trí tuệ của một vị Phật.
* Trong khi đó đối với Kim cương thừa thì một hành giả có thể thành Phật sau vài kiếp tu, hoặc cũng có thể thành Phật ngay trong kiếp sống này.
Năm thể dạng Trí tuệ theo Kim cương thừa
Kim cương thừa chia Trí tuệ thành năm thể dạng khác nhau và năm thể dạng đó đều nhất thiết hiện hữu nơi mỗi chúng sinh có giác cảm vì đó là biểu hiện của Như lai tạng (Tathagatagarbha).
Tuy nhiên năm thể dạng ấy không thể hiển hiện và vận hành một cách toàn vẹn đối với các chúng sinh thông thường, mà chúng chỉ có thể phát hiện một cách sai lầm và u mê qua năm thể dạng của dục vọng như sau:

1) vô minh và đần độn (ngược với Trí tuệ của Như lai tạng),
2) giận dữ (ngược với Trí tuệ như tấm gương lớn),
3) tự kiêu (ngược với Trí tuệ bình đẳng),
4) tham lam và bám víu (ngược với Trí tuệ phán đoán),
5) ganh ghét (ngược với Trí tuệ thực hiện được tất cả).
Phương châm tu tập của Kim cương thừa là sử dụng mọi "phương tiện thiện xảo" để biến cải năm thứ dục vọng như vừa nêu lên trên đây để mang chúng ngược trở về với bản chất tự nhiên và đích thực của chúng, tức là năm loại Trí tuệ.
Đây cũng chính là một trong những khía cạnh đặc thù và căn bản của Kim cương thừa vì Kim cương thừa không chủ trương loại bỏ hay đè nén dục vọng mà chỉ tìm cách tinh lọc và chuyển hóa chúng mà thôi.
Năm thể dạng Trí tuệ còn gọi là Ngũ trí Như lai, tương ứng với hệ thống Ngũ Phật (Panca-kulabuddha).

Ngũ Phật là một khái niệm được giải thích khá khác biệt nhau tùy theo kinh sách Tan-tra thuộc các học phái của Kim cương thừa.
Tuy nhiên có thể dựa vào học phái Du-già tan-tra để tóm lược một cách đại cương như sau:
- Trí tuệ Như lai tạng hay Pháp giới trí (Dharmadhatu-jnana) là Trí tuệ của vị Phật Tì-lô-xá-na (Vairocana), tức là Trí tuệ viên mãn của Pháp giới.

Vị Phật Đại Tì-lô-xá-na (Mahavairocana) tượng trưng cho thể dạng cao nhất của vị Phật Tì-lô-xá-na ngụ ở vị trí trung tâm của Mạn-đà-la (Vajradhatumandala), bao quanh là bốn vị Phật còn lại.
- Trí tuệ như tấm gương lớn (Đại viên kính trí) là Trí tuệ của Phật A-súc Như lai (Aksobhya). Phật A-súc Như-lai ngụ ở vị trí phía Đông.
- Trí tuệ bình đẳng (Bình đẳng tính trí) là Trí tuệ của Phật Bảo-sinh Như-lai (Ratnasambhava).
Phật Bảo-sinh Như-lai ngụ ở vị trí phía Nam.
- Trí tuệ phán đoán (Diệu quan sát trí) là Trí tuệ của Phật A-di-đà Như-lai (Amithaba). Phật A-di-đà Như lai ngụ ở vị trí phía Tây.
- Trí tuệ thực hiện được tất cả (Thành sở tác trí) là Trí tuệ của Phật Bất-không Thành- tựu Như-lai (Amoghasiddi). Phật Bất-không Thành-tựu Như-lai ngụ ở vị trí phía Bắc.
Khi một vị Bồ tát đạt được Giác ngộ và thực hiện được Pháp thân một cách viên mãn thì cũng đạt được Trí tuệ Như lai tạng (Dharmadhatu-jnana), đó là Trí tuệ nhận biết hiện thực đúng như thế.
Bốn thể dạng Trí tuệ còn lại là những thể dạng Trí tuệ phụ trợ cho Trí tuệ Như lai tạng để nhận biết các cách thể hiện khác nhau của hiện thực.

Trí tuệ Như lai tạng liên quan đến sự nhận biết hiện thực tối hậu và tuyệt đối, bốn Trí tuệ còn lại liên hệ đến sự nhận biết hiện thực qua các thể dạng tương đối.

Trên đây là tóm lược khái niệm về Trí tuệ theo quan điểm của Kim cương thừa.
Tuy nhiên Trí tuệ còn được trình bày bằng một khái niệm khác nữa gọi là Bát nhã (Prajna). Vậy Bát nhã là gỉ?
* Khái niệm về Bát nhã
Bát nhã (tiếng Phạn là Prajna, tiếng Pali là Panna) có nghĩa là sự hiểu biết tối thượng, một sự cảm nhận trực tiếp hiện thực mang lại sự giải thoát.
Theo ý nghĩa đó thì Bát nhã cũng không khác với cấp bậc tối thượng của Trí tuệ, sự khác biệt thuộc vào lãnh vực thuật ngữ và phương pháp mô tả nhiều hơn.
Đối với học phái Nhất thiết hữu bộ (Sarvastivada) của Nam tông và hầu hết các học phái Đại thừa thì Bát nhã thuộc vào loại Trí tuệ phán xét, một khả năng của tâm thức xác định phẩm tính của các đối tượng quan sát.


Dầu sao tất cả các học phái đều thừa nhận là Bát nhã dù cho có thể học hỏi được bằng cách suy luận, nhưng nhất thiết Bát nhã là một khả năng chủ yếu đạt được bằng phép thiền định tì-bà-xá-na (tiếng Pali : vipassana).
Đối với Phật giáo Nam tông nói chung thì Bát nhã là một cấp bậc hiểu biết cao nhất của Chính kiến trong bát chính đạo, giúp quán thấy trực tiếp toàn bộ Tứ diệu đế và bản chất vô ngã của "cái tôi" để mang lại thể dạng giải thoát cho một vị A-la-hán.
Đối với học phái Thượng tọa bộ (một học phái Phật giáo xưa cho ra Phật giáo Nguyên thủy sau này) thì Bát nhã (Panna) được xem là phép tu cao nhất trong ba phép tu là Giới, Định, Tuệ (Sila, Samadhi và Panna).

Tuệ là kết quả trực tiếp phát sinh từ Định, tức là khả năng chú tâm cực mạnh vào một đối tượng duy nhất, một thể dạng tâm thức thăng bằng và tinh khiết vượt lên trên chủ thể và đối tượng.
Đạt được thể dạng đó Trí tuệ sẽ không còn là một phép tu nữa mà trở thành một phương tiện hay một khả năng trực tiếp mang lại sự giải thoát.
Đối với Bắc tông, Bát nhã có nghĩa là sự hiểu biết trực tiếp Tánh không của "cái tôi" cá thể và của tất cả mọi hiện tượng.
Kinh sách thường tượng trưng sự hiểu biết ấy như một thanh kiếm cháy đỏ của ngài Văn-Thù Sư-Lợi (Manjusri) dùng để rọc rách màn đêm của vô minh và chém nát sự quán nhận đối nghịch nhị nguyên giữa chủ thể và đối tượng.





* Thể dạng đó của Bát nhã còn được gọi là Bát-nhã Ba-la-mật-đa (Prajnaparamita), tức là sự hiểu biết hoàn hảo hay siêu nhiên, thuộc vào cấp bậc Ba-la-mật-đa cao hơn hết trong số sáu cấp bậc Ba-la-mật-đa là : bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tiến, thiền định và Trí tuệ.

Vì thế đối với Bắc tông và nhất là trong trường hợp như vừa kể thì Bát nhã được hiểu như là một khả năng tự nhiên của tâm thức mà người Bồ tát có thể đạt được giúp cho vị ấy quán nhận trực tiếp Tánh không một các hoàn hảo và không ô nhiễm.
Đối với Phật giáo Bắc tông nói chung, Bát nhã luôn phải đi đôi và kết chặt với lòng Từ bi (Karuna), tức là sự kết hợp giữa Bồ đề tâm tuyệt đối (Tánh không) và Bồ đề tâm tương đối (Từ bi).
Điều đó có nghĩa là nếu không có Từ bi làm hậu thuẫn thì sẽ không bao giờ đạt được Bát nhã.
Phát lộ lòng Từ bi vô biên đối với tất cả chúng sinh vướng mắc trong vô minh và khổ ải là sự biểu hiện của Trí tuệ Bát nhã, nói một cách khác là không thể nào quán thấy Tánh không một cách đích thực nếu lòng Từ bi không phát lộ một cách mãnh liệt.
* Nếu thiếu lòng Từ bi thì sự hiểu biết Tánh không chỉ mang tính cách hời hợt và giới hạn trong lãnh vực của một khái niệm mà thôi, sự hiểu biết đó không phải là Bát-nhã Ba-la-mật-mật-đa.
Đối với Phật giáo Trung hoa nói riêng thì Bát nhã giữ một vị trí thật quan trọng, đó là thực tướng của Chân như, hay Như lại tạng (Tathagatagarbha) hay còn gọi là Phật tính, đó là Trí tuệ giúp quán thấy và phán xét một cách minh bạch tất cả mọi hiện tượng, thấu hiểu một cách tự nhiên và tường tận Tánh không.
Đối với Thiền tông thì Bát nhã Ba-la-mật-đa có thể định nghĩa như là sự kết hợp giữa Định hay Thiền na (Dhyana) và Bát nhã (Prajna).
Bát nhã trong Kim cương thừa
Trong Kim cương thừa Bát nhã được tượng trưng bằng nhiều hình ảnh hay biểu tượng cụ thể kèm theo những nghi thức tu tập cầu kỳ và cá biệt.
* Kim cương thừa xem Bát nhã là một thứ Trí tuệ mang tính cách nữ tính, là một khả năng quán nhận Tánh không và bản chất tinh khiết của tất cả mọi hiện tượng.
Khi thực thi các nghi lễ hay nghi thức tu tập mà không thấy có Trí tuệ Bát nhã hiển hiện theo thì sự tu tập ấy cũng sẽ trở thành vô ích mà thôi.

Vậy các nghi thức hay nghi lễ của Kim cương thừa là gì? Thật ra đấy chỉ là những Phương tiện trợ lực hay phụ trợ cho việc tu tập.
Tuy gọi là các phương tiện phụ trợ nhưng thật ra rất quan trọng vì Kim cương thừa chủ trương Phương tiện nắm giữ một vai trò ngang hàng với Mục đích, tức là Trí tuệ Bát nhã.
Một cách tổng quát, Đạo Pháp gọi đó là các Phương tiện thiện xảo (Upaya). Trong một phân đoạn sau sẽ trình bày chi tiết hơn về các Phương tiện thiện xảo, vì đó là một khái niệm cần được nắm vững để có thể thấu hiểu tính cách đa dạng và phong phú trong sự tu tập Phật giáo nói chung.
Giờ đây chúng ta hãy trở lại với Bát nhã trong Kim cương thừa.
Kim cương thừa quan niệm rằng không thể nào tách rời Bát nhã (Prajna) và Phương tiện thiện xảo (Upaya).
Sự kết hợp đó có ý nghĩa như thế nào ? Các công thức sau đây của Kim cương thừa sẽ cho thấy ý nghĩa quan trọng của sự kết hợp đó : Tánh không (Sunyata) kết hợp với Từ Bi (Karuna), Bát nhã (Prajna) kết hợp với Phương tiện thiện xảo (Upaya), nếu trình bày một cách khác hơn thì sẽ như sau: Tánh không + Từ bi, Bát nhã + Phương tiện thiện xảo, đó là hai cặp bài trùng hay hai công thức bất di dịch, sự kết hợp đó không thể tách rời ra được.
Nếu nắm vững được sự liên kết ấy thì người tu tập sẽ có thể nhìn thấy suốt con đường mà mình sẽ phải đi, và thật ra thì Đạo Pháp cũng chỉ có thế mà thôi, tức là không thể đạt được Trí tuệ tối thượng quán nhận được Tánh không của mọi hiện tượng nếu không có Từ bi hỗ trợ, không thể nào đạt được Bát nhã nếu không nhờ vào các Phương tiện thiện xảo (tức là sự tu tập).
Nói một cách khác Tánh không tức là Bát nhã, Từ bi tức là một trong những Phương tiện thiện xảo quan trọng và cao siêu hơn hết.
Kim cương chử
---------
Về Đầu Trang Go down
http://<marquee>mytutru_welcome.. tứ trụ kính chúc T
 
Trí Tuệ Trong Phật Giáo
Xem chủ đề cũ hơn Xem chủ đề mới hơn Về Đầu Trang 
Trang 1 trong tổng số 1 trang

Permissions in this forum:Bạn không có quyền trả lời bài viết
daovien.net :: VƯỜN VĂN :: Truyện sáng tác, truyện kể ::   :: mytutru-